Профессор т.ғ. мұстафин атындағы заманауи және классикалық математика кафедрасы туралы толық ақпарат

Тарихы:

Профессор Т. Ғ. Мұстафин атындағы заманауи және классикалық математика кафедрасы 2026 жылы математикалық талдау және дифференциалдық теңдеулер кафедрасы мен профессор Т. Ғ. Мұстафин атындағы алгебра, математикалық логика және геометрия кафедрасының бірігуі нәтижесінде құрылды. Алайда кафедра тарихының тамыры әлдеқайда тереңде: негізгі ғылыми-педагогикалық бағыттар Қарағандыда 1960-жылдардан бастап қалыптасып, 1972 жылы Қарағанды мемлекеттік университеті құрылғаннан кейін жүйелі түрде дами бастады. Жаңа кафедра математика факультетінің алғашқы бес кафедрасының төртеуінің — математикалық талдау, дифференциалдық және интегралдық теңдеулер, жоғары алгебра және жоғары геометрия кафедраларының — тікелей жалғастырушысы болып табылады.

Математикалық талдау кафедрасының тарихы Қарағанды педагогикалық институтының физика-математика факультетінен бастау алады. 1972 жылы Қарағанды мемлекеттік университеті құрылғаннан кейін кафедра жаңа математика факультетінің құрамына енді; университеттегі алғашқы меңгерушісі физика-математика ғылымдарының кандидаты, доцент М. А. Перевертун болды. Алғашқы жылдардағы негізгі міндеттердің бірі білікті ғылыми-педагогикалық ұжым қалыптастыру еді. 1983 жылы математикалық талдау бойынша аспирантураның, 1999 жылы магистратураның, ал 2001 жылы докторантураның ашылуы маңызды кезеңдер болды. 1990-жылдары Е. С. Смаилов, Н. А. Бокаев, Е. Д. Нурсултанов және Л. К. Кусаинова докторлық диссертацияларын қорғады; кафедраның жетекші ғалымдарының басшылығымен жиырмадан астам ғылым кандидаты даярланды. 1990-жылдардың соңына қарай Қарағандыда функциялар теориясы мен функционалдық талдау бойынша ғылыми мектеп қалыптасты, ал 2000 жылы ҚарМУ-де «Математикалық талдау» мамандығы бойынша диссертациялық кеңес құрылды. Дифференциалдық және интегралдық теңдеулер кафедрасы ҚарМУ ұйымдастырылған 1972 жылы тікелей құрылды; оның алғашқы меңгерушісі А. И. Игликов болды. Кафедра дифференциалдық және интегралдық теңдеулер, математикалық физика және математикалық модельдеу пәндерін оқытуды қамтамасыз етті. Ғылыми зерттеулер қарапайым дифференциалдық теңдеулерді, дербес туындылы теңдеулерді, тербелістер теориясын және математикалық физиканың шекаралық есептерін қамтыды. М. И. Рамазанов пен оның шәкірттерінің жүктелген дифференциалдық теңдеулер, жылуөткізгіштік есептері, интегралдық теңдеулер және математикалық физиканың классикалық емес есептері жөніндегі еңбектері тұрақты ғылыми бағытқа айналды. 2006 жылы математикалық талдау және дифференциалдық теңдеулер кафедралары біріктіріліп, екі ғылыми мектептің де негізгі бағыттары сақталды. Алгебралық-логикалық бағыттың ұйымдық тарихы бұдан да ертерек басталады: 1967 жылы Қарағанды педагогикалық институтында жоғары алгебраның дербес кафедрасы ашылды. 1972 жылы ҚарМУ құрылғаннан кейін кафедраны Төленді Ғарифұлы Мұстафин басқарды. Ол Қарағандыдағы математикалық логика және модельдер теориясы ғылыми мектебінің қалыптасуындағы негізгі тұлғаға айналды. Академик А. Д. Тайманов мектебінің ғылыми дәстүрі аясында стабильді теориялар, алгебралық жүйелердің құрылымдық қасиеттері, стабильділік жіктелімі және йонсондық теориялары зерттелді. Халықаралық ғылыми байланыстар да маңызды рөл атқарды: 1990 жылы ҚарМУ-де 80-нен астам ғалым қатысқан модельдер теориясы бойынша кеңес-француз коллоквиумы өтті, ал француз математиктерімен ынтымақтастық кейін тағылымдамалар мен бірлескен коллоквиумдар арқылы жалғасты. Сонымен қатар, 1972 жылы жоғары геометрия кафедрасы құрылды. 1997 жылы жоғары алгебра кафедрасы мен геометрия және топология кафедрасы біріктіріліп, алгебра, математикалық логика және геометрия кафедрасы құрылды; ол алгебралық-логикалық және геометриялық дәстүрлерді сақтап қалды. Т.Ғ. Мұстафиннің белгілі шәкірттерінің бірі А.Р. Ешкеев 2010 жылы докторлық диссертациясын қорғап, 2013-2021 жылдары кафедраны басқарды. 2014 жылы кафедраға механика бағыты қосылып, құрылыс механикасы, серпімділік пен пластикалылық теориясы, топырақтар мен негіздер механикасы салаларындағы зерттеулер кеңейді; 2021 жылдан бастап «Робототехника және мехатроника» білім беру бағыты дами бастады. 2026 жылғы бірігу университеттегі іргелі математикалық даярлықты ондаған жыл бойы айқындап келген ғылыми дәстүрлерді бір бөлімшенің аясында тоғыстырды. Қазіргі кафедра функциялар теориясы мен функционалдық талдау, дифференциалдық және интегралдық теңдеулер, математикалық физика, алгебра, математикалық логика, модельдер теориясы және геометрия бағыттарындағы зерттеулерді біріктіреді. Профессор Т. Ғ. Мұстафин есімінің кафедра атауында сақталуы университеттегі аса көрнекті ғылыми мектептердің бірімен сабақтастықты айқындайды, сонымен бірге жаңа кафедра барлық алдыңғы кафедралардың ғылыми жетістіктерін жалғастырады. Сондықтан 2026 жылды кафедра тарихының басталуы емес, Қарағанды университетіндегі іргелі математиканың жарты ғасырдан астам дамуындағы жаңа ұйымдық кезең ретінде қарастырған жөн.