ЕЖЕЛГІ САРЫАРҚАНЫҢ ҚҰПИЯЛАРЫ: ҚАРҰЗУ АРХЕОЛОГТАРЫ ТАНАБАЙ ҚОРҒАНЫН ЗЕРТТЕУДЕ

Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды ұлттық зерттеу университетінің Сарыарқа археологиялық институтының экспедициясы Орталық Қазақстанның көне ескерткіштерін зерттеу жұмыстарын жалғастыруда.

Археологиялық зерттеулер Қарағанды облысы Бұқар жырау ауданында орналасқан Танабай қорымында жүргізілуде. Экспедицияның негізгі нысандарының бірі – тас тізбектері бар қорған кешені.

Кешеннің негізгі құрылысының диаметрі шамамен 16 метр және айналасы сақина тәрізді қоршаумен қоршалған. Негізгі қазба жұмыстары жүргізіліп жатқан аумақтың жалпы көлемі – 490 шаршы метр. Оның жанында екі серік-қорған орналасқан. Олардан шығыс бағытқа қарай ұзындығы 55 метрге дейін жететін доға тәрізді екі тас тізбек созылып жатыр.

Зерттеушілер кешеннің бір кезеңде емес, әр уақытта қалыптасқанын анықтап отыр. Негізгі қорған көне заманда тоналғанына қарамастан, оның сәулеттік ерекшеліктері б.з.д. IX–V ғасырларға жататын Тасмола мәдениетінің жерлеу құрылыстарына тән.

Серік-қорғандар мен тас тізбектер ерекше қызығушылық тудырып отыр. Болжам бойынша, олардың пайдаланылған кезеңі ғұн дәуіріне – II–VI ғасырларға жатады. Қазба жұмыстары барысында құрбандыққа шалынған жануарлардың сүйектері және құмыра тәрізді созылыңқы пішіндегі үш қыш ыдыстың сынықтары табылды. Мұндай олжалар Халықтардың ұлы қоныс аудару дәуіріне жататын ескерткіштер материалдары арасында кеңінен кездеседі.
Табылған археологиялық материалдар зерттеушілерге Орталық Қазақстан тарихының аз зерттелген беттеріне жаңаша көзқараспен қарауға және ерте орта ғасырлардағы аймақ халқының қалыптасуындағы күрделі үдерістерді тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

Ғалымдардың пікірінше, бұл үдеріске түркі халқымен қатар, «мұртты» қорғандардың салынуымен байланыстырылатын кейінгі ғұндық халық та қатысуы ықтимал.

Экспедицияның әрбір олжасы – Сарыарқаның өткенін қалпына келтіруге және Қазақстанның бірегей археологиялық мұрасын сақтауға мүмкіндік беретін үлкен тарихи картинаның жаңа бір бөлшегі.